projekt na konkurs 'śródmieście inaczej' fundacji animatica
Szczecin, 10.2007
Utopia - niezmiernie odlegle miejsce (okolica, wyspa, kraj itd.) stworzone w wyobrazni; panstwo idealne, zwl. w dziedzinie praw, rzadów i stosunków spol.; mrzonka, plan, pomysl wzniosly, ale utopijny, niezyciowy, nierealny, nieziszczalny, fantastyczny.
Etym. - tytul dziela (1516 r.) Thomasa More'a; gr. ou 'nie'; tópos, zob. top(o)-.
W. Kopalinski, Slownik Wyrazów Obcych.
Utopia - gatunek literatury dydaktycznej prezentujacy wizje wzorowo zorganizowanego spoleczenstwa, którego madrzy i szlachetni obywatele wspólnie pracuja nad stworzeniem sprawiedliwego ustroju i opartych na wzajemnym szacunku stosunków miedzyludzkich. Wizja ta kontrastuje z rzeczywistoscia wspólna pisarzowi i czytelnikom, stajac sie programem reform tej rzeczywistosci.
J. Pyszny i A. Zawada, Literatura XX wieku, Wroclaw 1999, str. 211.
„Ponad 50% z nas mieszka w miastach. Sto lat temu bylo to tylko 10%, do roku 2050 ilosc ta wzrosnie do 75%. Wazne jest zrozumienie jak rozwój urbanistyczny wplywa na ludzi i srodowisko. Sposób w jaki ksztaltujemy swoje miasta determinuje nasz odzew na szereg problemów. Sa to miedzy innymi nasilajace sie efekty globalnej zmiany klimatu, zagwarantowanie podstawowych praw czlowieka – sprawiedliwosci i godnosci dla bilionów mieszkanców miast.”
Z wstepu do wystawy ‘GLOBAL CITIES' w Galerii Tate Modern (Londyn, lato 2007).
„Czy naprawde chcecie zyc na przedmiesciach z piecioma kotami, czterema psami, grzadka kapusty w ogrodzie i piecioma pokojami ?”
Richard Rogers
wstep:
Domy i mieszkania sa pierwotnymi elementami w kazdym miescie. Dzisiejszy unikalny ksztalt urbanistyczny nadala Szczecinowi wlasnie funkcja mieszkaniowa. Sródmiescie zostalo zaprojektowane jako kompozycja kwartalów. Kazdy kwartal to zespól kamienic, które z kolei stanowia zbiór mieszkan. W kwartaly mieszkaniowe wpisane sa rózne funkcje towarzyszace. Sklepy i lokale uslugowe pojawiaja sie w parterach. Specjalne miejsca w strukturze kwartalowej zajmuja gmachy szkól i urzedów. Masa kwartalów pocieta jest siecia ulic, z charakterystycznymi – nawiazujacymi do paryskich - placami gwiazdzistymi. Taka sztywna tkanka miasta zmiekczona jest zadrzewionymi alejami, skwerami i parkami.
Tzw. czynszowe kamienice Szczecina zostaly wzniesione w stosunkowo krótkim okresie od konca XIX do poczatku XX wieku. Byly budowane w bardzo szybkim tempie z zadziwiajaco wysoka jakoscia warsztatu rzemieslniczego i wyszukanymi niekiedy detalami fasad. Pod koniec drugiej wojny swiatowej czesc kwartalów ulegla calkowitemu lub fragmentarycznemu zniszczeniu. Tak powstale dziury w tkance miejskiej zostaly z czasem zalatane blokami mieszkalnymi z elementów prefabrykowanych. Nowi mieszkancy kamienic zaniedbali odziedziczone po Niemcach domy, w rezultacie zamieniajac niektóre czesci sródmiescia w przeciwienstwo, tego czym byc powinno.
Mimo to dzisiaj wciaz rosnie zainteresowanie zamieszkiwaniem w centrum miasta, wlasnie w kamienicach. Nie ma w tym nic dziwnego. Naturalnym zjawiskiem jest, ze ludzie chca byc blisko uslug – szkól, miejsc pracy, kultury – jednym slowem blisko tego, co miasto ma do zaoferowania. Im atrakcyjniejsze miasto tym wiecej ludzi chce sie tam osiedlac. Miejskie atrakcje przyciagaja tez turystów i pieniadze.
Rozsadny wzrost zaludnienia w centrum miasta jest zdrowy dla samego miasta, jako bezposredniego srodowiska zycia czlowieka jak i dla szeroko pojetego srodowiska naturalnego. Zwiekszenie gestosci w sródmiesciu oznacza zredukowany transport, nizsze koszty infrastruktury, wiecej terenów biologicznie czynnych – zielonych, wiekszy dochód z gruntu w sródmiesciu. Jak zwiekszyc gestosc w granicach i tak zapchanych juz i wymagajacych oczyszczenia kwartalów ?
Na mysl nasuwaja sie dwie glówne odpowiedzi:
idea :
Kamienice wykorzystywane sa obecnie do maksimum. Wczesniej nieuzywane poddasza / strychy adaptowane sa na mieszkania. Rozszerzanie idzie w góre. Czemu wiec nie pójsc kilka pieter w góre ? Czemu nie nad calym kwartalem ? Wyrzucic to, co wewnatrz kwartalu ponad dachy kamienic – wnetrze pozostawiajac puste – zielone i otwarte na aktywnosc. W nowej miejskiej warstwie – dodanej ponad dachami – nie powinno zabraknac zieleni. Na wzór nowozakladanych miast w Holandii szczecinskie ‘podniebne miasto' zostanie zapoczatkowane tzw. lasem fundacyjnym – literalnie pod nowym budynkiem zostanie zawieszona plyta z wielkimi donicami, w których zasadzone beda drzewa i trawa. (Zamiast kamienia wegielnego bedzie mozna wkopac drzewo.)
Skrócony program niezbednych czynnosci przedstawia sie w nastepujaco :
Wysiedlenie kwartalów. Wyburzenie zabudowy oficynowej wewnatrz kwartalów. Wykonanie nowych elementów : parkingów podziemnych oraz slupów, na których wesprze sie ‘zawieszony park' a nad nim nowa nadbudowana konstrukcja. Generalny remont i wzmocnienie istniejacych kamienic oraz ich ewentualna adaptacja do nowych funkcji. Wykonanie struktury nadbudowy.
Jest to, byc moze, nowa droga dla miast takich jak Szczecin – sposób uwolnienia potencjalnych mozliwosci zageszczenia sródmiescia. Jak dlugo mozna chronic historycznych kamienic ? Az sie rozleca, bo nie znajda sie pieniadze na ich remont ? Tutaj fundusze na renowacje to koszt dzialki pod budowe nowych mieszkan nad istniejacymi juz w kwartale. Budujac nad zyskujemy tez srodowisko mieszkalne o nizszym halasie i zanieczyszczeniu powietrza od ulicy. Dodatkowa korzyscia sa szerokie perspektywy – widoki miasta. Budowanie wyzej prowokuje tez do wykorzystania energii wiatru.
O ile takie przedsiewziecie jest czyms niezwyklym, o tyle miasto realizujace projekt zyskuje swoisty landmark oraz rozglos. Jest to osiagniete za pomoca najpowszechniejszej funkcji w miescie – mieszkania.
potencjal miejsca :
‘Waznym jest zrozumienie, ze o sukcesie kompleksów mieszkaniowych decyduje dostepnosc do uslug …' pisze Aldo Rossi w swojej „Architekturze miasta”. W przypadku rozpatrywanych kwartalów lokalizacja jest znakomita pod wzgledem dostepnosci do wszelkich uslug miejskich. Wielkie centrum handlowe ( Galaxy ) w odleglosci 5 minutowego spaceru, drugie planowane po przeciwnej stronie ulicy ( Galeria Kaskada ) , muzea, teatry, kawiarnie, restauracje, kina, projektowana filharmonia itd. Dlaczego nie wykorzystac tak dobrej lokalizacji do maksimum?
forma :
Spietrzenie jednostek mieszkalnych z ogrodami siega korzeniami do idei miasta ogrodu Ebenezera Howarda z konca XIX w., rozwijanej dalej przez Tony Garniera, Auguste'a Perreta oraz Le Corbusiera (szczególnie projekt d'immeubles-villas z roku 1922). Forma nadbudowy to wynik zestawienia pojedynczych klocków – jednostek mieszkaniowych, wraz z biurowymi i hotelowymi. Zostaly one spietrzone na obrysie istniejacych kwartalów a wynikowa bryla rzezbiarsko przycieta. Hotel zostal zlokalizowany od najbardziej prestizowej strony - Placu Lotników – ale jednoczesnie od strony geograficznej pólnocy – nie najlepszej pod wzgledem naslonecznienia dla lokalizacji mieszkan. Najwyzsza czesc nadbudowy pojawia sie od strony poludniowej - wiecej mieszkan dostaje poludniowe slonce i bezposredni widok na park. Czesci budynku z najgorszym doswietleniem – pod wzgledem mieszkaniowym – zostaly przeznaczone na biura – ze stosunkowo duzymi otwarciami – umozliwiajacymi najwieksze mozliwe oswietlenie swiatlem dziennym. Materialy i kolory zostaly ograniczone do minimum. Praktycznie brak zamierzonej kompozycji elewacji – jest ona wynikiem przypadkowego ulozenia jednostek mieszkaniowych wyposazonych w balkon lub w ogród. Wielkie rozdarcie w scianie hotelu otwiera budynek na ponizszy Plac Lotników i reszte miasta. Zawieszony park wyraznie odcina nadbudowe od istniejacych ponizej kamienic.
funkcja:
Mieszkania (394 jednostki) - zaprojektowano 4 typy mieszkan. Typ 1 (40 jednostek) – mieszkanie – studio – duza otwarta przestrzen, scianami wydzielona jest tylko lazienka. Mieszkanie przeznaczone dla 1 lub 2 osób. Typ 2 (242 jednostki) – dwupoziomowe mieszkanie dla (optymalnie) 4 osobowej rodziny. Poziom pierwszy to hol wejsciowy, schowek pod schodami, duza kuchnia z jadalnia oraz obszerny pokój dzienny z balkonem. Poziom drugi zajmuja 3 sypialnie i lazienka. Typ 3 (104 jednostki) to Typ 2 z dodanym ogrodem dostepnym z jadalni oraz pokoju dziennego. Sypialnie od strony ogrodu maja male balkony penetrujace przestrzen ogrodu. Typ 4 (8 jednostek) to Typ 2 z dodatkowa kondygnacja przeznaczona na pracownie / studio. Pod schodami do pracowni znajduje sie biblioteka. Typ 4 przeznaczony jest dla chcacych pogodzic zycie rodzinne i prace w domu. Wszystkie typy mieszkan dostepne sa z galerii. Dostep do pionów komunikacyjnych czesci mieszkalnej odbywa sie poprzez bramy istniejacych kamienic, gdzie ulokowane sa portiernie (1 portiernia na 1 pion). Wejscie do budynku jest stale nadzorowane.
Biura - z aprojektowano 2 typy jednostek budujacych odmienne przestrzenie biurowe. Typ 1 (132 jednostki) – otwarta przestrzen biurowa. Typ 2 (134 jednostki) – podzial przestrzeni na indywidualne pokoje + centralny korytarz. Przestrzenie biurowe zestawione z tych podstawowych jednostek uzupelnione sa recepcjami, salami konferencyjnymi, aneksami kuchennymi oraz sanitariatami. Dodatkowym elementem biurowców sa sale gimnastyczne umieszczone na samym spodzie nadbudowy. Przestrzenie biurowe maja niezalezne trzony komunikacji pionowej. Ewakuacja biur odbywa sie tymi trzonami oraz dodatkowo (awaryjnie) poprzez galerie i piony komunikacyjne czesci mieszkaniowej.
Hotel Ultra Szczecin (nazwa trafnie odzwierciedla forme – ‘ultra' = ‘nad' – hotel nad Szczecinem) – sklada sie z dwóch czesci – naziemnej – zlokalizowanej w istniejacych kamienicach czesci obslugujacej, oraz z nadziemnej – stanowiacej czesc nadbudowy – czesci obslugiwanej. Czesc obslugujaca miesci wszystkie funkcje zwiazane z utrzymaniem i obsluga hotelu – w parterze restauracja i kawiarnia otwarta dla wszystkich. Czesc nadziemna sklada sie z pokoi hotelowych (110 jednostek) oraz otwartych, polaczonych schodami i mostami, przestrzeni rekreacyjnych – restauracji, kawiarni, klubu nocnego, galerii - dostepnych dla wszystkich, (ze wspanialymi widokami Szczecina), basenu, sauny, fitness-u, wypoczywalni (lounge) - dostepnych tylko dla gosci hotelu). Plywanie w basenie z najlepszym widokiem w miescie moze dostarczyc niezapomnianych przezyc.
Zawieszony Park – w zamysle ‘las fundacyjny' dla calej struktury – sztucznie wytworzona przestrzen rekreacji mieszkanców / gosci hotelu – spacery / gry / jogging / zabawy wsród drzew. Dostep – winda lub schodami z pionów komunikacyjnych. Bufor miedzy istniejacymi kamienicami a nowa czescia nadbudowana.
Istniejace kamienice – poddane gruntownej renowacji wraz z wprowadzeniem nowej konstrukcji ‘nóg' dla nadbudowy. Generalne pozostawienie istniejacych funkcji banków oraz archiwum panstwowego. Budynki archiwum praktycznie nietkniete przez nowa konstrukcje – rozwiazanie konstrukcji nadbudowy w sposób pozwalajacy na unikniecie ingerencji w budowle (brak slupów). Funkcje majace miejsce w kamienicach w chwili obecnej - w parterach sklepy i lokale uslugowe oraz mieszkania na wyzszych kondygnacjach zostaja podtrzymane – po remoncie i ewentualnej adaptacji.
Zielona plyta dziedzinca – przestrzen rekreacji i sportu – boiska do koszykówki, korty tenisowe, piaskownice , przestrzenie zabaw, trawniki, oraz drzewa przebijajace dwa poziomy parkingu podziemnego.
Parking podziemny – dwa poziomy pod zielona plyta dziedzinca (452 + 338 = 790 miejsc parkingowych w dwóch blokach). Przestrzen parkingu perforuja kepy drzew – zapewniajac miejscowe doswietlenie, kontakt wizualny miedzy poziomami parkingu i otwarta przestrzenia dziedzinca oraz czesciowa wentylacje garazu.
Przestrzenie techniczne poddasza i ‘podbrzusza' nadbudowy – miejsce na urzadzenia i technologie obslugujaca budynek. (zbiorniki wody deszczowej, zbiorniki szarej wody, pompy, rekuperatory, urzadzenia wentylacyjne, generatory i kolektory energii elektrycznej obslugujace farme wiatrowa itd.)
konstrukcja:
zelbetowa wylewana na miejscu, wypelniona lekkimi bloczkami gazobetonowymi, ocieplona welna mineralna i wykonczona tynkiem akrylowo-mineralnym. Zelbetowe piony komunikacyjne i schody. Zelbetowe sciany nosne w ukladzie poprzecznym, zelbetowe stropy. Zelbetowa plyta zawieszonego parku pelniaca konstrukcyjna funkcje wienca stabilizujacego slupy.
rozwiazania pro-ekologiczne: (patrz tez schemat na planszy nr 1)
Recykling istniejacych budynków, wykorzystanie do maksimum dzialki w sródmiesciu – wysoka gestosc zabudowy, wykorzystanie istniejacej infrastruktury miejskiej. Mieszkania ulokowane ponad halasem i spalinami ulic. Farma wiatrowa na dachu nadbudowy – zespól 24 turbin wiatrowych typu Quiet Revolution, z których kazda generuje 6-7000 kWh energii elektrycznej rocznie, co daje w sumie 144 000 – 168 000 kWh rocznie. Zbiorniki wody deszczowej – nawadnianie zawieszonego parku i ogrodów. Recykling szarej wody, urzadzenia oszczedzajace wode zastosowane w mieszkaniach (spluczki z przyciskiem STOP, urzadzenia napowietrzajace strumien wody w kranach). Rekuperatory odzyskujace cieplo z wywiewanego powietrza wentylacyjnego. Wspomaganie ogrzewania / chlodzenia pomieszczen z podziemnego bufora / zbiornika ciepla / zimna. System prózniowego usuwania oraz segregacji odpadów – ENVAC™. Na kazdym poziomie galerii w pomieszczeniu ENVAC znajduja sie odbiorniki 4 typów odpadów : papieru, szkla, plastiku, odpadów organicznych. Odpady zasysane sa do kontenerów w centralnym pomieszczeniu – jedna frakcja na raz. Kontenery oprózniane sa okresowo.
Tomasz Sachanowicz
